بیمارس سل چیست؟

سل یک بیماری عفونی واگیردار است که در اثر میکروبی به نام باسیل سل ایجاد می شود، این بیماری می تواند به هر قسمتی از بدن انسان (مانند استخوان ها، مفاصل، مغز، کلیه، پوست و ...) حمله و آن ها را گرفتار کند، اما به دلیل نیاز و علاقه زیاد این میکروب به اکسیژن در 80 درصد موارد ریه ها را هدف حمله خود قرار می دهد.

نشانه های بیماری سل چیست؟

مهمترین علامت بیماری سل سرفه های مداوم به مدت 2 هفته یا بیشتر است که می تواند با خلط همراه باشد یا نباشد. نشانه های دیگر مانند تب خصوصاً در عصرها، کاهش وزن، عرق کردن خصوصاً شب ها ، بی اشتهایی، خستگی زودرس و ضعف، درد قفسه سینه، تنگی نفس و خلط خونی را نیز می تواند به همراه داشته باشد.

سل چگونه انتقال می یابد؟

اصلی ترین راه انتقال این بیماری از طریق هوا و تنفس می باشد. میکروب سل بعد از حمله به ریه ها، در آنجا تکثیر پیدا کرده و تعدادشان زیاد می شود. در نتیجه رفته رفته علائم بیماری اشکار می شود و در این زمان میکروب ها می توانند به راحتی در هنگام عطسه، سرفه، حرف زدن، دادزدن، آوازخواندن و حتی خندیدن همراه با قطرات ریز تنفسی در هوا پراکنده شوند و حتی می توانند تا چند ساعت در هوا معلق باقی بمانند و در این هنگام اگر فردی از این هوای آلوده تنفس کند این میکروب ها وارد ریه هایش می شوند و این می تواند شروعی برای ابتلای فرد دیگری به این بیماری واگیردار باشد.

چه افرادی بیشتر در معرض خطر ابتلا به بیماری سل هستند؟

• افراد در تماس با بیماری مسلول
• کودکان زیر 6 سال
• افراد سالمند
• برخی بیماری ها مانند دیابت (مرض قند)، سوء تغذیه، انواع سرطان ها، نارسایی کلیه  و ایدز که سبب ضعیف شدن سیستم ایمنی بدن می شود.

راه های تشخیص بیماری سل:

بهترین و ساده ترین راه تشخیص سل نمونه خلط و ارسال به آزمایشگاه می باشد که با راهنمایی پرسنل بهداشتی در نزدیکترین مرکز بهداشتی درمانی محل سکونت فرد بطور رایگان انجام می گردد. سایر راه های تشخیصی شامل رادیوگرافی قفسه سینه، تست پوستی سل، هلائم بالینی ، کشت میکروبی خلط و ... می باشد.

راه های پیشگیری از سل:

1. تشخیص و درمان به موقع بیماران:

تشخیص به موقع و درمان کامل بیماران، اصلی ترین روش پیشگیری از ابتلای بیماری به سایرین می باشد. تشخیص و درمان بیماران، سبب می گردد که میکروب ها به تدریج کشته شده و تعدادشان کاهش یابد و در نتیجه مشکل سرایت بیماری به دیگران رفته رفته از بین می رود. اگر چه درمان سل طولانی مدت است، اما خوشبختانه در اغلب موراد دو هفته بعد از اغاز درمان، بیماری سل قابلیت انتقال خود به دیگران را از دست می دهد. پس باید هر چه سریعتر فرد بیمار را برای درمان به مرکز بهداشتی و درمانی معرفی نمود.

2. تزریق واکسن ب.ث.ژ به همه نوزادان در هنگام تولد:

برای جلوگیری از ایجاد انواع شدید بیماری سل در کودکان، تزریق واکسن توصیه می شود، تزریق واکسن همیشه سبب می گردد گلبول های سفید آمادگی دفاع در برابر میکروب را بیاموزند. در حال حاضر واکسن ب.ث.ژ به همه نوزادان در ابتدای تولد تزریق می شود.

3. استفاده از دستمال در هنگام سرفه و عطسه:

در هنگام سرفه و عطسه، فرد بیمار باید دهان و بینی خود را دستمال یا ماسک بپوشاند تا میکروب سل نتواند با قطرات هوا در محیط پخش شود و به افراد سالم سرایت کند.

4. داشتن رفتارهای سالم و بهداشتی:

یکی از رفتارها نریختن آب دهان و بینی خود بر روی زمین است. در غیر این صورت، میکروب سل همراه با قطرات آب دهان و بینی در فضا پراکنده می شود. لذا از ریختن خلط بر روی معابر و زمین خودداری نموده و پس از خارج نمودن خلط دستمال آن را بلافاصله در کیسه پلاستیکی گذاشته در آن را محکم گره زده و در سطل زباله بیندازید.

5. شناسایی افراد در معرض خطر:

 شناخت و معرفی افراد در معرض خطر یعنی افرادی که با بیماری زندگی می کنند بخصوص نوزادان، کودکان زیر 6 سال و افراد مسن به مرکز بهداشت بسیار اهمیت دارد زیرا آنها نسبت به عفونت سل حساس می باشند و توصیه می شوند از تماس آنها با فرد بیمار اکیداً خودداری شود.

6. جداسازی فرد بیمار تا 2 هفته پس از درمان صحیح:

تابش مستقیم نور خورشید، هوای آزاد و تهیه مناسب انتقال میکروب های سل را کاهش می دهد. پس بیماران مبتلا باید در اتاق دارای پنجره که به بیرون باز می شوند و امکان تابش مستقیم نور خورشید و یا تهویه مناسب در آن وجود دارد نگهداری شوند.

7. تغذیه مناسب:

جهت درمان موفق باید تغذیه مناسب از کلیه گروه های غذایی شامل: لبنیات، پروتئین (گوشت، تخم مرغ و ...)، سبزیجات، انواع میوه ها در برنامه غذایی بیمار گنجانده شود.

8. تا حد امکان از حضور در اماکن عمومی و وسایل نقلیه عمومی خودداری کند.

آیا سل قابل درمان است؟

خوشبختانه سل یک بیماری کاملا درمان می باشد. البته به شرط آنکه داروهای ضد سل با دقت و به طور کامل و منظم به مدت حداقل 6 ماه به طور روزانه، یکجا و به صورت ناشتا تحت نظارت پرسنل بهداشتی مصرف شود و حتی اگر بیمار قبل از اتمام این مدت احساس بهبودی کرده باشد، باز هم لازم است که وی تا آخر دوره درمان دارو مصرف کند.

خطر مصرف نامنظم و ناکامل داروهای ضد سل چیست؟

- بازگشت مجدد بیماری

- عدم بهبودی بیماری

- مقاوم شدن بیماری سل نسبت به داروهای موجود

- تداوم انتقال بیماری به دیگران

- پیشرفت بیماری و مرگ

ما موظفیم بیماران را به مراکز بهداشتی معرفی و اطلاعات خود را در مورد سل به دیگران بیاموزیم پس همواره به یاد داشته باشیم:

1. بیماری سل به راحتی قابل درمان است و با درمان این بیماری، میکروب سل قابل سرایت نمی باشد.

2. شایع ترین راه انتقال بیماری سل ترشحات تنفسی است.

3. مهمترین علامت بیماری سل ریوی سرفه مداوم بیش از دو هفته است.

4. مراکز بهداشت، کلیه خدمات تشخیص و درمان را به طور رایگان در دسترس بیماران قرار می دهند و بر درمان بیماران نظارت مستقیم دارند.

توجه داشته باشید که خدمات تشخیصی و درمان سل در کلیه مراکز بهداشتی درمانی و خانه های بهداشت کشور به طور رایگان ارائه می شود.